EN CREUX

Wat als de leegtes een ander verhaal vertelden?  




Wat als leegtes een ander verhaal vertellen?

In de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal begeleidt het project En creux de restauratie van de Preekstoel van de Waarheid, een barok meesterwerk van Hendrik Frans Verbrugghen dat ooit door Victor Hugo werd geprezen. Getekend door de tand des tijds en door het verdwijnen van verschillende gebeeldhouwde elementen, vormt dit emblematische kunstwerk het vertrekpunt voor een originele reflectie over herinnering, afwezigheid en overdracht.

En creux nodigt kunstenaars, studenten, erfgoedrestauratoren en wetenschappers uit om deze leegtes te onderzoeken en er nieuwe vormen aan te geven. Via een collaboratieve en experimentele aanpak transformeert het project het ontbreken tot een ruimte voor creatie en dialoog.

Onder leiding van de kunstenaars Florian Kiniques en Stephan Balleux brengt dit interdisciplinaire laboratorium studenten van ArBA-EsA, medewerkers van het KIK-IRPA en vertegenwoordigers van de Kerkfabriek van de Kathedraal samen in een samenwerking die deel uitmaakt van de viering van het 800-jarig bestaan van de kathedraal.
PARTNERS

KIK-IRPA : Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium  
Emmanuelle Mercier : Verantwoordelijke van het atelier voor conservering en restauratie van gepolychromeerde houten sculpturen.

Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal  
Fabrique d'église 
Comité GUDULA26

ULB : Université libre de Bruxelles  
Muriel Andrin : Professor film binnen de masteropleiding Podiumkunsten.

Koninklijke Belgische Cinematek
Arianna Turci : Verantwoordelijke voor de analoge collecties.

GoVR
Guillaume Janssens : Specialist in digitaliseringstechnologieën en 3D-fotogrammetrie, met bijzondere expertise in toepassingen voor erfgoed.

ArBA-EsA : Koninklijke Academie voor Schone Kunsten – École supérieure des Arts  
Stephan Balleux : Kunstenaar, docent en medehoofd van het atelier Schilderkunst.  
Florian Kiniques : Beeldend kunstenaar, docent en directeur van het Collegium van de Koninklijke Academie van België.

De studenten:

Jalaad Ferré &  Enora Le Gall
Paul Herbelot
Charlotte Motuelle
Amina Sapozhnikova
Edmée Vouaux



Tentoonstelling van 15 oktober tot 30 november 2026
PRESENTATIE VAN DE KUNSTENAARS EN DE WERKEN


 
CHARLOTTE MOTUELLE
“De preekstoel is imposant, pompeus, overladen met details en verhalen. Elk element lijkt onmisbaar, verandert het hele verhaal en verwijst naar andere Bijbelpassages. In die overvloed valt wat ontbreekt niet op; de afwezigheid van de weggerukte dieren is te stil om te worden opgemerkt. De verdwijning van deze figuren stelt dan ook het belang van elk element en van elke lacune ter discussie. Gebeeldhouwd of menselijk: welke figuren hebben hun plaats op de preekstoel, en wat vertellen zij? Als u deze treden zou kunnen beklimmen en in de preekstoel zou kunnen staan, wie zou er dan tegenover u staan, en wat zou u zeggen?”
Charlotte Motuelle


“If we could stand in this pulpit” bestaat uit herformuleringen van antwoorden van bezoekers en waarnemers van het beeldhouwwerk. Het zijn woorden of weigeringen, verzoeken of verontschuldigingen. Denkbeeldige woorden en stiltes die uitgesproken hadden kunnen worden in deze ruimte die men niet betreedt. Eén zin per kaart, door te bladeren op een lessenaar, in de gebiedende wijs, als aanwijzingen voor een denkbeeldige figuur die rechtop in de preekstoel staat.

De eerste zinnen werden vóór de installatie verzameld; de volgende worden in de loop van de tentoonstelling toegevoegd en kunnen beïnvloed zijn door het lezen van de voorgaande.

Het project vertrekt van de dieren die van de preekstoel zijn verdwenen en van de vraag die hun verdwijning oproept: wie heeft er zijn plaats? Zo wil het de ontmoeting versterken met de verschillende publieken van de kathedraal: toevallige bezoekers, leden van religieuze gemeenschappen en mensen die er werken. Het richt zich evenzeer op het object en zijn context als op de mensen die eromheen bewegen, en op hun blik op wat het oproept, oplegt, verbergt of mogelijk maakt.

Geleidelijk ontstaat zo een ruimte voor het woord op een plek die men niet betreedt.

Biografie
Charlotte Motuelle werd in 2002 geboren in Trier, Duitsland. Ze volgde een artistieke opleiding aan Saint-Luc Tournai en studeerde vervolgens aan de Hochschule für Bildende Künste Dresden en aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Brussel (ArBA-EsA), waar ze in 2026 een master in de opleiding Schilderkunst behaalde.

Haar schilderkunst put uit vertrouwde beelden uit de Duitse beeldcultuur waarin ze opgroeide. Ze schildert, naait, preegt of graveert hardnekkig aanwezige beelden om ze te transformeren en ze in de loop van de tijd te laten verdwijnen.


If we could stand in this pulpit
2026
Prints op papier, 10,5 × 14,8 cm, houten lessenaar.





PAUL HERBELOT
"Aanvankelijk wilde ik de verdwenen pauw van de Preekstoel van de Waarheid reconstrueren, die houten, gebeeldhouwde vogel die al lang verdwenen was. Ik stelde me voor dat ik hem zou terugvinden, getransformeerd en getekend door de tijd. Maar geleidelijk aan, zonder het echt te beslissen, werd het project een huis. Ik had die verschuiving niet gepland. Toen ik het object mentaal voor me zag, begreep ik dat het helemaal niet meer om een vogel ging, en dat het huis dat ik aan het bouwen was ook, op een bepaalde manier, het mijne was."
Paul Herbelot


Een klein huis, teruggebracht tot de bijna archaïsche eenvoud van een kindertekening. Een elementaire vorm : een dak, muren, een deur. De houten structuur verdwijnt onder een dikke huid van vilt, een poreus en organisch materiaal, samengesteld uit vermengde wolsoorten en ongelijksoortige kleuren, alsof de tijd er zelf laag na laag op was neergedaald. Het huis lijkt minder gebouwd dan bekleed, van binnenuit bewoond door iets levends.

De luiken en de deur, uitgevoerd in glas-in-lood, blijven op een kier staan. Daarachter verschijnt een innerlijk landschap : zware wolken, een stille storm, een verborgen diepte. Geen decor, maar een innerlijkheid. Misschien een mentale ruimte, misschien een spirituele. Het geheel rust op een spiegelende sokkel die het object van zijn gewicht ontdoet en het de fragiele schijn van zweven verleent. In die weerspiegeling vangt de toeschouwer ook zijn eigen beeld op, alsof hij wordt herinnerd aan zijn aanwezigheid tegenover het werk.

Het project ontstond minder uit een idee dan uit een langzaam proces van verdichting. Eerst een seminarie gewijd aan lacunes. Vervolgens een verdwenen vogel uit de Preekstoel van de Waarheid. Daarna een huis bedacht voor die vogel. Vervolgens enkel nog een huis. Daarna een lichaam. Gaandeweg kwamen verbanden aan de oppervlakte : de reliekschrijn als bewaarplaats, het lichaam als verblijf van het sacrale, het vilt als een zwijgend vlees. En dan die onverwachte verschuiving van het ene woord naar het andere, van vlees naar preekstoel, alsof de taal zelf in het verborgene het werk voortzette dat door de vormen was begonnen.

Het werk wil niets verklaren en trekt geen conclusies. Het probeert eerder een ruimte te openen waarin iedereen, ongeacht zijn of haar verhouding tot het sacrale, het geloof of het huis, vrij kan binnengaan door zijn eigen deur.

Biografie

Paul Herbelot, geboren in 2004 in Villeneuve-d’Ascq, rondt momenteel zijn bacheloropleiding af binnen de opleiding Schilderkunst aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van de Stad Brussel – École supérieure des Arts (ArBA-EsA), nadat hij zijn artistieke middelbare studies volgde aan het Institut Saint-Luc in Doornik.

Zijn werk, minutieus en intuïtief opgebouwd als kostbare schatten, neemt de vorm aan van miniatuurschilderijen, fonteinen, ex-voto’s, digitale tekeningen en schilderobjecten. Zijn aandacht voor rijke en schitterende oppervlakken en materialen brengt hem dicht bij een benadering die verwant is aan de edelsmeedkunst. Geweven, geschilderde, samengestelde, organische, gevonden of volledig zelf gecreëerde materialen worden in zijn handen getransformeerd en krijgen een magische en metaforische betekenis.


Limen

(2025–2026)
Hout, textiel, vilt, kunststof, glas, olieverf, inkt, glazen kralen, spiegel
Afmetingen: 58 × 67 × 199 cm


AMINA SAPOZHNIKOVA

“Aan het begin van dit project wilde ik de ontbrekende figuren terugvinden in hangende dozen, als een moment dat zelf in suspensie verkeert.
Maar naarmate ik het project volgde, bracht ik alles samen tot aan de basis, de sokkel.
Net als bij het lichaam wilde ik een preekstoel uitdrukken die probeert zijn vlees te herstellen.
Onhandig probeert hij zich zijn fantoomledematen in dierlijke vorm te herinneren. Maar dit vlees takelt af, tot op het bot en de dissectie, om ons de anatomie van een afwezigheid te onthullen op een opeenhoping van vlees en herinneringen.”
Amina Sapozhnikova

Een vlezige sokkel die wordt afgestroopt tot op het bot. Van onder naar boven verschijnen de dieren opnieuw in hout en gips, één geworden met de zuil. Vervolgens, als zonder huid, tussen erosie en reconstructie, begint het skelet van de laatste ontbrekende dieren zichtbaar te worden, machinaal geprint door een lichaam dat al weet, nog vóór het opnieuw geboren wordt.

Onder de handen van de beeldhouwster richt het werk zich op als een prothese voor het verloren geheugen, om de leegte op te vullen die de zes sculpturen hebben achtergelaten. Het nodigt ons uit deze rouw op menselijke en lichamelijke schaal te denken, in een buitenmaats grote ruimte, gedragen door zuilen op bovenmenselijke schaal.

Voor de preekstoel vormt zich vlees op zoek naar waarheid.

Biografie
Amina Sapozhnikova, geboren in 2006 in Villeneuve-d’Ascq, rondt haar bacheloropleiding af binnen de opleiding Schilderkunst aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van de Stad Brussel - Hogeschool voor de Kunsten (ArBA-EsA), nadat ze haar artistieke middelbare studies volgde aan het Institut Saint-Luc in Doornik.

Hoewel schilderkunst doorgaans als stil wordt beschouwd, wijkt het werk van Amina Sapozhnikova van die regel af. De kunstenares, die voornamelijk portretten maakt, toont ons zwijgzame gezichten die nochtans allesbehalve stil zijn. De matte, dikke verflaag, als een schaal waarmee ze haar onderwerpen schildert, laat een glimp van geest doorschemeren.

Ik, jij, zij, wij. Niemand weet het. We kunnen slechts menen het ei binnenin de schaal te zien.

Van Amina’s schilderkunst rest ons de onveranderlijke verwachting van het uitkomen en het mysterie van wat daarna zal gebeuren.



:UИ/des»m314ng34_d3_c0n5c13nc3%
(een/sommige mengelingen van bewustzijn)

2025-2026
Hout, klei, gips, gesso, plamuur, spuitverf en 3D-print
Afmetingen: 170 × 51 × 55 cm

EDMÉE VOUAUX

“Aanvankelijk interesseerde ik me voor de achterzijde van de preekstoel, gewijd aan de Hof van Eden, Adam en Eva en hun verdrijving uit het paradijs. De scène trok me aan door zowel haar iconografie als haar opbouw: de boom, de lichamen, de slang, de verschillende vormen die in elkaar grijpen en in elkaar doorlopen. Maar deze voorstelling is niet langer intact. Sommige dieren die ooit de takken bevolkten, zijn verdwenen en hebben sporen achtergelaten waar ze werden weggerukt. Wat ontbreekt, werd zo even aanwezig als wat overblijft.
Edmée Vouaux

Vanuit deze afwezigheid verschoof het project geleidelijk. Ik wilde de preekstoel niet langer voorstellen, noch de verdwenen elementen reconstrueren, maar werken vanuit wat de leegte in een structuur teweegbrengt. De schilderkunst werd de eerste ruimte van dit onderzoek. Organische en minerale vormen lijken zich te ontwikkelen rond een grote wit gelaten opening. Ze verschijnen als fragmenten van een materie waarvan een deel verdwenen zou zijn, of als een structuur die tegelijk ontstaat en uiteenvalt. Vervolgens verliet het project het vlak en trad het de ruimte binnen. De vormen uit het schilderij werden voortgezet in keramische sculpturen. Ze stellen noch de personages noch de dieren van de preekstoel voor, maar lijken tot eenzelfde familie van vormen te behoren: vreemde, organische, soms bijna architecturale fragmenten die resten van een onbekende structuur zouden kunnen zijn. Op hun beurt worden ze geplaatst op reflecterende plexiglasoppervlakken, uitgesneden volgens vormen die door de keramieken zijn geïnspireerd. De spiegel wordt zo het prisma van de keramieken.

Deze oppervlakken worden op fragmenten van ruïnes geplaatst. De ruïne introduceert een materie die werkelijk tot de geschiedenis van de plek behoort, terwijl de keramiek een nieuwe materie lijkt te laten verschijnen. Tussen beide creëert de weerspiegeling een instabiele ruimte. De vorm bestaat tegelijk in haar volume en in haar beeld, in haar aanwezigheid en in wat haar verdubbelt. De leegte verwijst dan niet langer alleen naar wat verdwenen is. Ze wordt een actieve ruimte die nieuwe vormen kan voortbrengen. De installatie is een hedendaagse herinterpretatie van de preekstoel, ontstaan vanuit zijn structuur en zijn lacunes. Wat mij interesseert, is de leegte te laten verschuiven van een afwezigheid naar bouwmateriaal. De ruïnes, spiegels, keramieken en het schilderij worden fragmenten van een geheel dat niet probeert een oorspronkelijke vorm terug te vinden, maar zichtbaar wil maken wat uit haar verdwijning kan ontstaan.

Biografie
Edmée Vouaux, geboren in 1999 in Nancy, woont en werkt in Brussel. Momenteel volgt ze een master Schilderkunst aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Brussel - Hogeschool voor de Kunsten (ArBA-EsA), nadat ze een bachelor Schilderkunst behaalde aan ESA Le 75. Daarnaast behaalde ze een diploma Communicatie en Journalistiek aan het Institut supérieur de formation sociale et de communication (ISFSC).
 
Haar werk ontwikkelt zich voornamelijk tussen schilderkunst en sculptuur, in het bijzonder via keramiek, en strekt zich uit tot 3D-modellering. Het is opgebouwd rond vormen in verandering, op de grens van het herkenbare en het onbepaalde. Organische fragmenten, architecturen, landschappen of naamloze materies verschijnen in beelden die tot parallelle werelden lijken te behoren. Haar aandacht voor perceptie, reflecties, glans en texturen stelt haar in staat de blik te ontregelen en de ene materie in de andere te laten overgaan: klei kan metaal oproepen, een geschilderd oppervlak kan volume suggereren. Materie wordt zo een fictieve ruimte waarin aantrekkingskracht en onbehagen naast elkaar bestaan en waarin de bijna gefetisjeerde oppervlakken een eigen leven lijken te leiden.



Le jardin des absences
2025-2026
Sculptuur / Installatie
Afmetingen: 57 × 81 × 60 cm
Keramiek, CNC-gesneden spiegelplexiglas, fragmenten van ruïnes gebruikt als sokkels.

Schilderij
Afmetingen: 82 × 129 cm
Olieverf op doek.


ENORA LE GALL en JALAAD FERRÉ

“Alles vertrok van één enkele vraag: wat is er geworden van de dieren die van de preekstoel verdwenen zijn? Hebben ze een nieuwe plek gevonden, worden ze ergens bewaard, vergeten in een kelder, of zijn ze eenvoudigweg vernietigd? Vanuit deze vragen bedachten we verschillende scenario’s over wat er met hen gebeurd zou kunnen zijn. Gaandeweg veranderden deze hypotheses in fotografische ensceneringen. Met de middelen die we ter beschikking hadden, maakten we vervolgens onze eigen versies van deze dieren en gaven we zo een concrete vorm aan deze verzonnen verhalen.”
Enora Le Gall en Jalaad Ferré

Dit fotografische project onderzoekt het begrip lacune aan de hand van de afwezigheid van de dierenbeelden van de preekstoel in de Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele. Het richt zich op de leegte die hun verdwijning heeft achtergelaten en op de manier waarop die afwezigheid een vertrekpunt kan worden voor verbeelding en creatie.

In plaats van de verdwenen overblijfselen te reconstrueren, stelt het project voor ze opnieuw te interpreteren door hun een nieuwe vorm en een nieuwe aanwezigheid te geven. Elk dier wordt het vertrekpunt van een fotografische enscenering die verbeeldt wat het vandaag zou kunnen zijn. Zo worden deze figuren niet langer beschouwd als louter sporen uit het verleden, maar als volwaardige wezens waaraan opnieuw een identiteit, een vorm van leven en een plaats in de hedendaagse wereld wordt gegeven.

Het project schrijft zich zo in in een denkbeeldig verhaal: wat is er sinds hun verdwijning van deze dieren geworden? Waar zouden ze vandaag kunnen leven? Welke ruimtes zouden ze innemen en in welke vorm zouden ze kunnen blijven bestaan? Al deze vragen openen de weg naar nieuwe verhalen en mogelijkheden tot heruitvinding.

Elke foto functioneert als een stilstaand beeld, een autonome scène die haar eigen verhaal kan vertellen en tegelijk deel uitmaakt van een reeks van vijf beelden. De vertelling blijft bewust open: in plaats van één enkel en definitief verhaal op te leggen, laat het project ruimte voor verschillende interpretaties en verbeeldt het meerdere manieren waarop deze verdwenen aanwezigheden kunnen blijven voortbestaan.

Biografieën
Enora Le Gall werd in 2006 geboren in Le Havre, Normandië. Ze woonde er zeventien jaar voordat ze voor een voorbereidend jaar naar Parijs vertrok. Vervolgens ging ze naar de École des beaux-arts de Nantes Saint-Nazaire, binnen de opleiding DNA Territoires, Paysages et Espaces publics, waar ze een praktijk ontwikkelde die voornamelijk rond analoge fotografie is opgebouwd.

Vandaag zet ze haar studies voort aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Brussel - Hogeschool voor de Kunsten (ArBA-EsA), in de afdeling Fotografie en Publieke Ruimte.

Fotografie vormt het vertrekpunt van al haar projecten, een manier om de wereld te observeren en te benaderen. Ze vormt de basis van een praktijk die zich voorbij het beeld ontvouwt, via materie, verplaatsing en relatie.

Jalaad Ferré is een 21-jarige Franse kunstenares uit de Vendée. Na een voorbereidend jaar in Parijs en een periode aan de École des beaux-arts de Rennes volgt ze momenteel haar derde jaar Schilderkunst aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Brussel - Hogeschool voor de Kunsten (ArBA-EsA).

Haar praktijk combineert tekenen, schilderen en houtsculptuur.



Rentrez à la maison
2025-2026
Reeks van vijf digitale foto’s, zwart-witprints op stof.
Afmetingen: 100 × 67 cm.









Contact :  f.kiniques@arba-esa.be